مدفوع شامل باقی مانده مواد غذایی هضم شده است که در روده مراحل جذب را طی کرده و باید از از راه مقعد خارج شود.
رنگ مدفوع بطور طبیعی به صورت قهوه ای کمرنگ یا پررنگ است. اما ممکن است رنگ مدفوع تغییر کند که این تغییر میتواند ما را از سلامت بدن و یا ابتلا به عارضه ای خاص آگاه کند. البته گاهی مواد غذایی که مصرف می کنیم می تواند در تغییر رنگ مدفوع تغییری ایجاد کند.
بنابراین توجه به تغییر رنگ مدفوع و سایر علائم ظاهری آن حائز اهمیت می باشد.
مدفوع سالم در هر فردی می تواند متفاوت و منحصر به فرد باشد اما چند قانون عمومی برای سلامت مدفوع وجود دارد.
رنگ آن باید قهوهای کمرنگ تا پررنگ باشد. (نه خیلی تیره نه خیلی روشن)
رنگ مدفوع معمولاً از بیلی رابین موجود در ترشحات صفرا نشات می گیرد. بیلیروبین ماده ای در کبد است که از تخریب هموگلوبین و گلبولهای قرمز خون حاصل میشود.
باتوجه به غلظت این ماده، رنگ صفرا از سیاه به زرد کم رنگ تغییر می یابد. هنگامی که صفرا ترشح می کند این ترشح به مجرای صفراوی در روده ها می رود و با توجه به سرعت حرکت محتویات روده، صفرا تغییر رنگ می دهد. به این صورت بر رنگ مدفوع تغییر ایجاد می شود.
بنابراین اگر سرعت حرکت محتویات روده طبیعی باشد، رنگ مدفوع به قهوه ای کمرنگ تا پررنگ تغییر می کند.
اما اگر سرعت حرکت محتویات روده بالا باشد، به علت تغییرات شیمیایی بیلی روبین رنگ مدفوع سبز می شود که این تغییر رنگ علامت مهمی نمی باشد.
همچنین اگر مدفوع فاقد بیلی روبین باشد، رنگ مدفوع خاکستری می شود و جریان صفرا به روده قطع می گردد. این اتفاق به سبب وجود تومور در مجرای صفرا یا پانکراس رخ می دهد.
علت سیاه شدن مدفوع میتواند در اثر خونریزی در بخش بالایی دستگاه گوارش یعنی معده یا ابتدای روده باریک باشد. زیرا اگر خون زمان زیادی در دستگاه گوارش باقی بماند آهن آن اکسید می شود و تغییر رنگ سیاه رنگ ایجاد شود.
همچنین رنگ سیاه مدفوع نیز می تواند به دلیل استفاده از برخی مواد غذایی و داروها مانند قرص آهن باشد. زیرا با مصرف قرص آهن، آهن با هوا اکسید می شود و به رنگ سیاه تبدیل می گردد که این عامل سبب سیاه شدن رنگ مدفوع می شود.
انسداد مجاری صفروای از دلایل روشن شدن رنگ مدفوع می باشد. زیرا بیلی رابین موجود در صفرا باعث تغییر رنگ مدفوع به رنگ قهوه ای می شود. درنتیجه اگر مجاری صفروای مسدود شود صفرا ترشح نمی کند و مدفوع سفید رنگ خواهد بود.
قرمز شدن رنگ مدفوع می تواند ناشی ازخونریزی داخلی دستگاه گوارش تحتانی مانند کولون باشد. زیرا باعث وجود خون تازه در مدفوع می شود یا رنگ مدفوع به قرمز تغییر می کند.
از دیگر علل قرمز شدن مدفوع می توان به بیماری های بواسیر داخلی، شقاق مقعد، پلیپ روده بزرگ، دیورتیکولیت یا سرطان روده بزرگ اشاره کرد.
همچنین مصرف برخی مواد غذایی مانند چغندر نیز می تواند رنگ مدفوع را به رنگ قرمز تغییر دهد.
سوءجذب چربی که بیشتر در اثر بیماری های غده پانکراس ایجاد می شود می تواند رنگ مدفوع را به رنگ زرد تغییر دهد. اغلب ناشی از دیده می شود. غده پانکراس (لوزالمعده) وظیفه ترشح آنزیم هایی که برای جذب چربی و پروتئین ضروری هستند را بر عهده دارد. درنتیجه اگر در اثر بیماری های پانکراس این غده توانایی ترشح آنزیم های خود را از دست بدهد، چربی و پروتئین به خوبی جذب نشده و ذرات چربی در مدفوع دفع می شوند. این امر سبب تغییر رنگ مدفوع به رنگ زرد می شود.
می توان به سندرم گیلبرت و جیادردیاسیس نیز اشاره کرد.