سرطان کولورکتال یکی از شایع ترین سرطان ها در جهان است و روده بزرگ و رکتوم را درگیر می کند. این بیماری در بسیاری از موارد می تواند از ضایعات پیش سرطانی مانند پولیپ آغاز شود و شناسایی آن در مراحل اولیه یا حتی شناسایی ضایعات پیش سرطانی، اهمیت زیادی در کاهش پیامدهای بیماری دارد.
بر اساس داده های جدید آژانس بین المللی تحقیقات سرطان (IARC)، سرطان کولورکتال سومین سرطان شایع جهان و دومین علت مرگ ناشی از سرطان است. در سال 2024 بیش از 2 میلیون مورد جدید سرطان کولورکتال در جهان تشخیص داده شده و نزدیک به 920 هزار نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست داده اند.
خبر امیدوارکننده این است که با وجود عوامل خطر مختلف، اقداماتی مانند غربالگری منظم، داشتن وزن سالم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل می توانند در کاهش خطر یا تشخیص زودهنگام بیماری نقش داشته باشند.
خلاصه این مقاله
پیشگیری کامل از همه موارد سرطان کولورکتال ممکن نیست، اما می توان با اصلاح سبک زندگی و انجام غربالگری مناسب، خطر ابتلا یا مرگ ناشی از این بیماری را کاهش داد. برای افراد با ریسک متوسط، بسیاری از راهنماهای معتبر شروع غربالگری را از 45 سالگی توصیه می کنند.
انتخاب روش غربالگری به سن، میزان خطر، سابقه پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد. همچنین افرادی که علائم، سابقه خانوادگی یا عوامل خطر بیشتری دارند ممکن است به ارزیابی زودتر یا اختصاصی تری نیاز داشته باشند.
ماه مارس به عنوان ماه آگاهی رسانی سرطان کولورکتال شناخته می شود و هدف آن افزایش آگاهی درباره اهمیت غربالگری، تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی برای کاهش بار این بیماری است.
سرطان کولورکتال چیست و چرا پیشگیری از آن اهمیت دارد؟
سرطان کولورکتال به سرطان هایی گفته می شود که در روده بزرگ یا رکتوم ایجاد می شوند. این بیماری از نظر شیوع و مرگ و میر اهمیت زیادی دارد و به همین دلیل پیشگیری و تشخیص زودهنگام آن از موضوعات مهم سلامت عمومی محسوب می شود.
داده های IARC نشان می دهد که در سال 2024 بیش از 2 میلیون مورد جدید سرطان کولورکتال در جهان ثبت شده است و این بیماری تقریبا 920 هزار مرگ در سال ایجاد می کند.
پیش بینی های IARC نیز نشان می دهند که بار جهانی سرطان کولورکتال در سال های آینده افزایش خواهد یافت. بر اساس برآورد این سازمان، تعداد موارد جدید این بیماری بین سال های 2020 تا 2040 حدود 56 درصد افزایش خواهد یافت و به بیش از 3 میلیون مورد جدید در سال خواهد رسید. افزایش پیش بینی شده مرگ و میر نیز حدود 69 درصد است و می تواند تعداد مرگ های سالانه را تا حدود 1.6 میلیون مورد برساند.
در آسیا نیز بار سرطان کولورکتال قابل توجه است. طبق اطلاعات IARC، چین به تنهایی بیش از 280 هزار مرگ سالانه ناشی از سرطان کولورکتال دارد و ژاپن با نزدیک به 60 هزار مرگ در سال در رتبه بعدی قرار می گیرد.
این آمار نشان می دهد که شناخت عوامل خطر، رعایت سبک زندگی سالم و مهم تر از همه انجام غربالگری مناسب، اهمیت بسیار زیادی دارد.
همین حالا مشاوره رایگان بیماری های مقعدی بگیرید! تلگرام | تماس مستقیم (22361071-021)
برای جلوگیری از ابتلا به سرطان کولورکتال چه باید کرد؟
هیچ روشی وجود ندارد که بتواند خطر سرطان کولورکتال را برای همه افراد به صفر برساند، اما چند اقدام مهم می تواند به کاهش خطر و تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند.
غربالگری سرطان روده را جدی بگیرید
غربالگری به بررسی افرادی گفته می شود که هنوز علائم مشخصی از سرطان کولورکتال ندارند، اما ممکن است بیماری یا ضایعات پیش سرطانی در آنها وجود داشته باشد. یکی از مهم ترین مزیت های غربالگری این است که می تواند بیماری را در مراحل اولیه شناسایی کند و بعضی ضایعات پیش سرطانی را پیش از تبدیل شدن به سرطان مشخص کند.
بر اساس توصیه های فعلی انجمن سرطان آمریکا، افراد با ریسک متوسط باید غربالگری منظم سرطان کولورکتال را از 45 سالگی آغاز کنند. این غربالگری در افراد مناسب معمولا تا 75 سالگی ادامه پیدا می کند و برای افراد 76 تا 85 سال، تصمیم گیری باید بر اساس وضعیت سلامت، سابقه غربالگری، امید به زندگی و ترجیح فرد انجام شود.
روش مناسب غربالگری برای همه افراد یکسان نیست و می تواند شامل آزمایش های مدفوع مانند FIT یا روش های بررسی مستقیم روده مانند کولونوسکوپی باشد. اگر یک تست غیر از کولونوسکوپی نتیجه غیرطبیعی داشته باشد، معمولا بررسی تکمیلی با کولونوسکوپی مورد نیاز است.
تغذیه مناسب داشته باشید
رژیم غذایی یکی از عوامل مهم قابل کنترل در سبک زندگی است. افزایش مصرف میوه ها، سبزیجات و غلات کامل و کاهش مصرف گوشت قرمز و گوشت های فرآوری شده می تواند برای کاهش خطر سرطان کولورکتال مفید باشد.
گوشت قرمز شامل مواردی مانند گوشت گاو و بره است و گوشت های فرآوری شده می توانند شامل سوسیس، کالباس و برخی فرآورده های گوشتی باشند.
بر اساس اطلاعات انجمن سرطان آمریکا، الگوی غذایی حاوی سبزیجات، میوه ها و غلات کامل و همراه با مصرف کمتر گوشت قرمز و فرآوری شده با کاهش خطر سرطان کولورکتال ارتباط دارد.
ورزش و فعالیت بدنی را افزایش دهید
فعالیت بدنی منظم می تواند به کاهش خطر سرطان کولورکتال کمک کند. کم تحرکی و سبک زندگی نشسته، علاوه بر تاثیر بر وزن بدن، با افزایش برخی عوامل خطر مرتبط با بیماری های مزمن و سرطان ارتباط دارد.
لازم نیست فعالیت بدنی حتما به شکل ورزش سنگین باشد. پیاده روی منظم و افزایش تدریجی فعالیت روزانه نیز می تواند بخشی از سبک زندگی فعال باشد.
وزن خود را کنترل کنید
اضافه وزن و چاقی با افزایش خطر ابتلا و مرگ ناشی از سرطان کولورکتال ارتباط دارند. حفظ وزن سالم از طریق تغذیه مناسب و فعالیت بدنی می تواند یکی از اقدامات مهم در کاهش عوامل خطر قابل کنترل باشد.
همچنین دیابت نوع 2 با افزایش خطر ابتلا به سرطان کولورکتال ارتباط دارد و کنترل عوامل خطر مشترک میان این بیماری ها اهمیت بیشتری پیدا می کند.
برای رزرو سریع و دریافت مشاوره همین حالا اقدام کنید
سیگار را ترک کنید
یکی از مواردی که خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را افزایش می دهد سیگار کشیدن است. تحقیقات نشان داده اند که افرادی که برای مدت طولانی سیگار می کشند، نسبت به افراد غیرسیگاری احتمال بیشتری برای ابتلا و مرگ ناشی از سرطان کولورکتال دارند.
ترک سیگار علاوه بر کاهش خطر بسیاری از سرطان ها و بیماری های دیگر، می تواند بخشی از یک برنامه کلی برای کاهش عوامل خطر سرطان کولورکتال باشد.
مصرف الکل را متوقف کنید
مصرف الکل با افزایش خطر ابتلا به سرطان کولورکتال ارتباط دارد. بر اساس توصیه های انجمن سرطان آمریکا، بهترین انتخاب برای کاهش خطر سرطان، مصرف نکردن الکل است.
شواهد جدید نیز همچنان ارتباط مصرف الکل با افزایش خطر سرطان کولورکتال را تایید می کنند و مقدار بیشتر مصرف با افزایش بیشتر خطر همراه است.
چه کسانی بیشتر در معرض سرطان کولورکتال هستند؟
داشتن یک عامل خطر به این معنی نیست که فرد حتما به سرطان مبتلا خواهد شد. از طرف دیگر، ممکن است فردی بدون داشتن عامل خطر شناخته شده نیز به بیماری مبتلا شود. به همین دلیل ارزیابی خطر باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود.
سن و افزایش احتمال ابتلا
افزایش سن یکی از عوامل مهم خطر سرطان کولورکتال است. به همین دلیل غربالگری افراد با ریسک متوسط از 45 سالگی اهمیت پیدا می کند.
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
داشتن سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال یا برخی اختلالات ژنتیکی می تواند خطر ابتلا را بیشتر کند. در این شرایط ممکن است سن شروع و نوع غربالگری با افراد دارای ریسک متوسط تفاوت داشته باشد.
برخی علائم ناحیه مقعد نیاز به بررسی پزشکی دارند. برای آشنایی بیشتر با
علائم هشداردهنده می توانید مقاله علائم سرطان مقعد را نیز مطالعه کنید.
سابقه پولیپ و بیماری های روده
افرادی که سابقه پولیپ های روده یا برخی بیماری های التهابی روده دارند، ممکن است در گروه پرخطرتر قرار بگیرند و به برنامه غربالگری متفاوتی نیاز داشته باشند.
اضافه وزن، کم تحرکی و دیابت نوع 2
اضافه وزن، کم تحرکی و دیابت نوع 2 از عوامل مرتبط با افزایش خطر سرطان کولورکتال هستند و اصلاح سبک زندگی می تواند در کنترل بخشی از این عوامل نقش داشته باشد.
کدام روش غربالگری برای شما مناسب تر است؟
انتخاب روش غربالگری باید بر اساس شرایط فردی و با نظر پزشک انجام شود. در افراد با ریسک متوسط، چند روش معتبر برای غربالگری وجود دارد و تفاوت آنها بیشتر به شیوه انجام، فاصله زمانی تکرار و نیاز به بررسی تکمیلی مربوط می شود.
| روش غربالگری | ویژگی کلی | نکته مهم |
|---|---|---|
| FIT | آزمایش مدفوع برای شناسایی خون مخفی | در صورت نتیجه غیرطبیعی، بررسی تکمیلی لازم است. |
| آزمایش DNA مدفوع همراه FIT | بررسی برخی نشانگرهای مرتبط با سرطان و خون در مدفوع | فاصله تکرار آزمایش با روش های دیگر متفاوت است. |
| کولونوسکوپی | بررسی مستقیم داخل روده بزرگ و رکتوم | در بعضی شرایط امکان شناسایی و برداشتن پولیپ وجود دارد. |
| سیگموئیدوسکوپی | بررسی بخش مشخصی از روده بزرگ | فقط قسمت بررسی شده را ارزیابی می کند. |
| CT کولونوگرافی | بررسی روده با تصویربرداری | در صورت وجود یافته مشکوک ممکن است بررسی تکمیلی لازم باشد. |
راهنماهای مختلف ممکن است در سن شروع، فاصله انجام بعضی آزمایش ها و شرایط استفاده از آنها تفاوت هایی داشته باشند. بنابراین انتخاب روش غربالگری باید با توجه به سابقه پزشکی، سابقه خانوادگی و شرایط فردی انجام شود.
آیا برای غربالگری باید منتظر بروز علائم بمانیم؟
خیر. یکی از اهداف اصلی غربالگری این است که بیماری یا ضایعات پیش سرطانی را قبل از ایجاد علائم مشخص شناسایی کند. به همین دلیل نداشتن علامت به تنهایی به معنی بی نیاز بودن از غربالگری نیست.
در افراد با ریسک متوسط، توصیه های معتبر از شروع غربالگری در 45 سالگی حمایت می کنند. افراد دارای سابقه خانوادگی، سابقه بیماری های التهابی روده، سابقه پولیپ یا عوامل خطر خاص ممکن است به ارزیابی متفاوتی نیاز داشته باشند.
چه زمانی باید برای بررسی تخصصی اقدام کرد؟
وجود هر علامت به معنی ابتلا به سرطان نیست، اما بعضی نشانه ها نباید برای مدت طولانی نادیده گرفته شوند. تغییر پایدار در عادات دفع، مشاهده خون در مدفوع، کاهش وزن بدون علت مشخص، درد یا ناراحتی مداوم شکمی و تغییرات غیرطبیعی در الگوی دفع می توانند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشند.
در صورت وجود علائم یا نگرانی درباره بیماری های ناحیه مقعد و روده، بهتر است به جای خوددرمانی یا به تعویق انداختن مراجعه، درباره مناسب ترین مسیر تشخیصی با پزشک مشورت شود.
نگران علائم، سابقه خانوادگی یا نیاز به بررسی هستید؟
برای دریافت راهنمایی اولیه درباره مشکلات و بیماری های مقعدی می توانید از طریق تلگرام یا تماس مستقیم با مجموعه ارتباط بگیرید.
همین حالا مشاوره رایگان بیماری های مقعدی بگیرید! تلگرام | تماس مستقیم (22361071-021)
بیشتر بخوانید: سرطان کولورکتال چیست و چطور تشخیص داده میشود؟
منابع علمی و پزشکی
- IARC درباره آمار جهانی و بار سرطان کولورکتال.
- American Cancer Society درباره غربالگری و پیشگیری از سرطان کولورکتال.
- USPSTF درباره توصیه های غربالگری سرطان کولورکتال در بزرگسالان.
سوالات متداول درباره پیشگیری از سرطان کولورکتال
برای افراد با ریسک متوسط، بسیاری از راهنماهای معتبر شروع غربالگری را از 45 سالگی توصیه می کنند. افراد پرخطر ممکن است به شروع زودتر یا برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند.
پیشگیری صد درصدی امکان پذیر نیست، اما غربالگری منظم، وزن سالم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، ترک سیگار و پرهیز از الکل می توانند خطر ابتلا یا مرگ ناشی از این بیماری را کاهش دهند.
بله. داشتن رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات و غلات کامل و محدود کردن گوشت قرمز و فرآوری شده می تواند به کاهش خطر کمک کند.
بله. سیگار کشیدن با افزایش خطر ابتلا و مرگ ناشی از سرطان کولورکتال ارتباط دارد.
بله. غربالگری برای افراد بدون علامت نیز انجام می شود تا سرطان یا ضایعات پیش سرطانی زودتر شناسایی شوند.
بله. سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال می تواند خطر فرد را افزایش دهد و ممکن است باعث شود زمان و روش غربالگری با افراد دارای ریسک متوسط متفاوت باشد.
خیر. روش های مختلفی برای غربالگری وجود دارند و انتخاب آنها به شرایط فردی و نظر پزشک بستگی دارد. کولونوسکوپی یکی از مهم ترین روش های بررسی مستقیم روده است.
من مدتهاست به موضوع سرطانهای گوارشی مخصوصاً کولورکتال حساس شدم چون وقتی آمارها رو میبینم واقعاً ترسناک میشه که این حجم از موارد قابل پیشگیریه ولی باز هم دیر تشخیص داده میشه. چیزی که بیشتر نگرانم میکنه اینه که خیلیها تا وقتی علائم جدی نمیبینن سراغ غربالگری نمیرن، در حالی که همون بررسی ساده میتونه واقعاً جون آدم رو نجات بده. به نظرم تغییر سبک زندگی و جدی گرفتن چکاپها باید خیلی زودتر از اینا توی فرهنگ ما جا بیفته.